Himilo – Madaxa hay’adda Qaramada Midoobay u qaabilsan qaxootiga (UNHCR), Filippo Grandi, ayaa booqasho rasmi ah ku tagay magaalada Kabul si uu u qiimeeyo baahiyaha sii kordhaya ee dadka ku soo laabanaya Afghanistan, xilli ku dhawaad 2 milyan qof ay dalka ku soo laabteen bilihii u dambeeyay, intooda badanna si khasab ah looga soo masaafuriyay Iran iyo Pakistan.
Wasiiru-dawlaha ku meel gaarka ah ee Wasaaradda Qaxootiga ee maamulka Taliban, Sheekh Kaleem-ur-Rahman Fani, ayaa sheegay in “xal u helidda arrimaha qaxootiga ay tahay masuuliyad wadajir ah,” sida uu ku sheegay warbaahinta gudaha ee Ariana News. Wuxuuna xusay in taageerada caalamiga ah ee joogtada ah ay muhiim tahay, gaar ahaan dhinacyada hoyga, waxbarashada iyo daryeelka caafimaadka, halkii laga joogsan lahaa oo keliya gargaar degdeg ah.
Grandi ayaa mar kale ku celiyay ballanqaadka Qaramada Midoobay ee taageerada Afghanistan, inkasta oo uu xusay in dunidu ay la daalaa-dhacayso caqabado dhaqaale. Waxa kale oo uu qorsheynayaa inuu booqdo magaalada Herat ee waqooyi-galbeed dalka si uu si toos ah uga warqabo xaaladda dadka dib u soo laabanaya.
Booqashadiisa waxay ku soo beegantay kadib markii uu u doodayeyaha Xuquuqda Aadanaha ee QM, Volker Turk, Jimcihii ku baaqay in si degdeg ah loo joojiyo masaafurinta khasabka ah ee Afgaaniyiinta, gaar ahaan kuwa khatarta ugu jira tacaddiyada. Turk waxa uu xaaladda ku tilmaamay “musiibo xuquuqda aadanaha ah oo heerar badan leh.”
Maamulka Taliban ayaa ugu baaqay dowladda Iran inay dadka u soo celiso si tartiib tartiib ah, si sharaf leh, kana turjumaysa deris wanaag.
Sida laga soo xigtay Hay’adda Socdaalka Adduunka ee QM (IOM), ku dhawaad nus milyan Afgaan ah ayaa Iran ka soo laabtay wax ka yar lix toddobaad gudahood. Xogta Qaramada Midoobay ayaa muujinaysa in 1.9 milyan qof ay dalalkooda uga soo laabteen Iran iyo Pakistan todobadii bilood ee u dambeeyay, halka in ka badan 1.5 milyan laga soo musaafuriyay Iran oo kaliya – 60% waxaa si khasab ah loo tarxiilay.
Dhinaca kale, Wasiirka Ku-meel-gaarka ah ee Qaxootiga iyo Dib-u-soo-celinta, Mawlawi Cabdul Kabiir, ayaa la kulmay safiirka UK u qaabilsan Afghanistan, Robert Chatterton Dixon, iyo wakiilka safaaradda Britain Richard Lindsay. Wuxuu Britain ka codsaday inay kaalmo ka geystaan dhismaha guryo loogu talagalay dadka ku soo laabanaya dalka.
Sidoo kale, Wasiirka Caafimaadka ee ku meel-gaarka ah, Mawlawi Noor Jalal Jalali, ayaa la kulmay wafdiga UK si ay uga wada hadlaan ballaarinta adeegyada caafimaadka iyo tababarka shaqaalaha caafimaadka si ay ugu adeegaan bulshada nugul.
Wafdiga UK ayaa muujiyay taageeradooda joogtada ah, iyagoo carrabka ku adkeeyay muhiimadda ay leedahay iskaashi caalami ah si dib loogu dhiso adeegyada caafimaadka ee Afghanistan.